Demir Eksikliği – Sideropenik Eksiklik

Demir Eksikliği – Sideropenik Eksiklik

Demir Eksikliği Anemisi ( Kansızlık- Sideropenik Eksiklik )

Demir eksikliği ( kansızlık ) ve ilerleyen durumlarda oluşan demir eksikliği anemisi vücutta yeterli demirin olmamasından kaynaklanan bir anemi türüdür. Pek çok insanda görülebilir, tedavisi aslında kolaydır, ancak ihmal edildiğinden dolayı farklı sağlık sorunlarına eşlik ettiğinden üzerinde önemle durulması gerekir.

Vücutta demir eksikliğinin görülme nedenleri arasında: kötü beslenme, kan kaybetme veya besinlerdeki demirin emiliminde görülen sorunlardır.

Kötü beslenmeden kasıt; kalitesiz, işlenmiş ürünlere dayalı besinlerdir. Kan kaybı ise; bağırsak ve sindirim gibi pek çok problemden kaynaklı hastalıklar az da olsa sürekli kan kaybına yol açıyorsa demir eksikliği görülebilir. Demirin emiliminde ki sorunlar ise bazı besin maddelerinin demir kaynaklarında bulunan demirin emilmesini engellemesinden kaynaklanabileceği gibi bazı hastalıklar örneğin çölyak ve chron hastalıkları gibi bu hastalıklarda demir emilimini engelleyebilmektedir.

Anemi; ise genelde kanda bulunan eritrosit ( kırmızı kan hücreleri, alyuvarlar ) sayısının normalden az sayıda olmasıdır. Eritrositlerin normalden az sayıda olmalarının nedenlerinden biri demir eksikliğidir.

Peki Alyuvar ya da Eritrosit Nedir?

Eritrosit, Eritrositler 1658 yılında Jan Swammerdam tarafından keşfedilen, mikroskop altında kırmızı ve yuvarlak görünmesinden dolayı alyuvar olarak adlandırılan kan hücreleridir. Eritrositler kemik iliğinde üretilmektedir. Eritrositlerin temel görevi kan dolaşımı yolu ile tüm organ ve dokulara oksijen taşımaktır. Eritrosit içinde bulunan Hemoglobin oksijen taşıma görevinde bulunan temel bileşendir. Hemoglobin kana kırmızı rengi veren maddedir, işte demir elementi hemoglobin içinde yoğun miktarda bulunur ve hücrelere oksijen sağlamak için kullanılır.

Eritrositler vücuda oksijen taşırken, atık ürün olan karbondioksiti nefes yoluyla dışarı atılması için akciğerlere ulaştırır. İşte vücuda oksijen taşımakla görevli eritrositlerin hemoglobin kısımlarında meydana gelen demir eksikliği ve demir eksikliği sonucunda meydana gelen anormallikler demir eksikliği anemisi olarak adlandırılır. Vücutta demir eksikliği anemisi baş gösterdiği zaman daha az eritrosit üretilmeye başlanır. Aynı zamanda üretilen eritrositlerde bulunan hemoglobin miktarı da doğal olarak azalmış olur.

Demir Eksikliğinin Belirtileri Nelerdir? Çocuklarda Demir Eksikliği

– Halsizlik ve yorgunluk
– Fiziksel aktiviteler sonrası oluşan çarpıntı
– Çabuk Yorulma
– Bazı kişilerde kil, toprak gibi maddeleri yeme isteği
– Nefes Darlığı
– Göğüs ağrısı
– Baş dönmesi, kulak çınlaması
– Tırnaklarda çatlaklar oluşması ve tırnaklarda şekil bozukluğu ( Kaşık Tırnak )
– Ağız kenarlarında çatlaklar, dilde kabarcık ve çatlak oluşması
– Ten, dudak ve diş etleri renginin soluklaşması

Demir Eksikliği, Demir Eksikliği Anemisine dönerken bu şikayetler daha şiddetli bir hal alabilir. Demir eksikliği özellikle çocukları, kadınları ( hamile, emziren ) ve yaşlıları etkilemektedir.

Çocuklarda Demir Eksikliği Belirtileri

Çocuklarda kansızlık ve demir eksikliği belirtileri yetişkinlerle hemen hemen aynıdır. Ancak çocuklar ve bebekler için demir eksikliği daha başka sorunlarda yaratabilir. Çocuklarda demir eksikliği nedeniyle büyüme ve gelişme problemleri ortaya çıkabilir. Geç yürüme, geç konuşma, öğrenme zorluğu, içe kapanma, derslerde başarısızlık, zeka problemleri, konsantrasyon problemleri, neşeli olmama hali gibi belirtiler verebilir.

Demir içeren besinler

Demir içeren hayvansal gıdalar: Beyaz et ve Kırmızı et, Sakatatlar, Deniz ürünleri. Özellikle dana ciğeri, karaciğer ve istiridye, tavuk ciğeri önemli birer demir ve A vitamini kaynaklarıdır.
Demir içeren bitkisel kaynaklar: Yeşil yapraklı sebzeler, domates, fasulye, bakliyat ürünleri ( nohut, mercimek, kuru fasulye ), bezelye, siyah üzüm, bazı yağlı tohumlar ve çerezler, pekmez çeşitleri sayılabilir.

Özellikle kabak çekirdeği, siyah kuru üzüm hem ucuz olması hemde demir yönünden çok zengin olmaları nedeniyle demir eksikliği için size tavsiyemizdir. Ayrıca soğuk press ( soğuk sıkma ) keçiboynuzu pekmezi ise hem demir eksikliği hem de pek çok sağlık sorunu için sizlere tavsiyelerimiz arasındadır.

Demir emilimini engelleyen besinler

Doğal besinler insanlara yeterli oranda demiri sağlayacaktır. Ancak bazı besinler demir emilimini engelleyerek demir eksikliğine neden olmaktadır. Bu sebeple bazı besinleri aynı anda tüketmemekte fayda vardır. Özellikle kahve ve çay demir emilimini engelleyen besinler arasındadır. Bu yüzden yemeklerden en az iki saat geçmeden çay veya kahve içilmemelidir. Ayrıca; demir eksikliği bulunan kişilerde süt ve süt ürünleri gibi kalsiyum içeren gıdaların yemeklerle tüketilmesi de demir eksikliğini arttırabilir. Ancak bizim kati önerimiz; yemeklerle birlikte ve yemek sonrası çay ve kahve tüketmemenizdir. Bazı kaynaklarda demir emilimini engelleyen besinler arasında pek çok besin maddesini saymışlardır. Ama bize göre bu elzem bir sınıflandırma değildir.

Demir Eksikliği için Beslenme Önerilerimiz

Demir eksikliği bulunan kişilere bir önerimiz de, demir emilimini arttıracak besinlere sofralarında yer vermeleridir. C vitamini demir emilimini arttırmak için çok önemlidir. Her zaman söylediğimiz gibi hayvansal besinlerle veya mercimek, nohut, kuru fasulye gibi bakliyat ürünleriyle yaptığımız yemeklerin yanında bol miktarda yeşil yapraklı sebzeler ve limon tüketirsek zaten problem kalmayacaktır. Ayrıca bakliyat ve et yemeklerini, zeytinyağı içerisinde sebzeli olarak pişirmemiz ve yanında salata türleri ile birlikte tüketmemizdir. Yemeklerin yanında; kola ve hazır meyve suları yerine kuru üzümle ve diğer meyvelerle yapılmış hoşaf içmenizde fayda sağlayacaktır.

Demir Fazlalığının Zararları

Sevgili okurlar; öncelikle vücutta fazla demir birikmesi de çok zararlı bir durumdur. Aşırı demir birikmesi damar sertliği, kanser gibi hastalıkları tetikleyebilmektedir. Vücutta bulunan demir bileşik halinde bir demirdir. Eğer demirin bağlanacağı bir protein kalmamışsa bu demir çeşitli oksitlenme reaksiyonlara katılacak ve pek çok sağlık sorununu beraberinde getirecektir. Dolayısı ile dışarıdan demir takviyesi alacaksanız öncelikle doktor tavsiyesine başvurmanız gerekmektedir.

Demir ve Demir Eksikliğiyle İlgili Yapılmış Araştırmalar

The Scientist dergisinin 9 Ocak 2012 sayısında yayınlanan bir makalede demir homeostasisini sağlayan bir genin olduğu ve demir eksikliği sorunu olan çocukların beyinlerindeki sinir hücrelerinin, miyelin kılıfını oluşturan hücrelerle bağlantı kurmakta yetersiz kaldıkları belirtilmiştir.

9 Haziran 2011’de Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayınlanan bir makalede ise, demir eksikliğiyle beynin bütünlüğü arasında direk bir bağlantı olduğu ve demir eksikliğinin çeşitli psikomotor ve öğrenme becerilerini olumsuz yönde etkilediğini ortaya koymuştur.

Kötü beslenme ile oluşan demir eksikliğinin çocukların okul başarısını olumsuz yönde etkilediği pek çok araştırmacı için araştırma konusu  olmuştur.

Jahanshad ve arkadaşlarının yaptığı araştırma ise çarpıcı olup; yirmi’li yaşlarda bulunan gençlerin beyin gelişimlerinin on’lu yaşlardan itibaren belirlendiğini, bu yaşlardaki çocuklarda görülen demir eksikliğinin beyin hücreleri arasındaki bağlantıları bozduğunu göstermiştir.

Kaynak: PNAS

Bir önceki yazımız olan Menekşe Yağının Faydası başlıklı makalemizde menekşe yağı hakkında bilgiler verilmektedir.

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 5 YORUM
  1. ecrin diyor ki:

    Merhaba hocam sayenizde demir eksikligimi gidermenin yollarını ogrendim tesekkur ederim

  2. hatice diyor ki:

    Hocam iyi gunler demir eksikligi icin neler yapabilirim? Sakız,toprak vs gibi seyler yiyorum demir eksikligindenmi kaynaklanıyor acaba?

  3. Olay diyor ki:

    Kil yemek zararlı mıdır? Demir eksikliği olan bazı kadınların kil veya toprak yediğini biliyorum

    1. organik_uzmani diyor ki:

      Kil ve toprak yemek her ne sebeple olursa olsun yanlış bir davranıştır. Demir eksikliği için kil veya toprak türü maddelerin yendiği doğrudur ama sağlık açısından ciddi sorunlara ve çeşitli zehirlenmelere neden olabilecek yanlış bir davranıştır. Yazıda belirttiğimiz gibi kahve ve koladan uzak durarak ve doğal beslenerek demir eksikliğinden korunmak mümkündür

BİR YORUM YAZ