Telli Turna Kuşu Nedir? Telli Turna Ülkemizde Nerelerde Yaşar?

1

Telli Turna Nedir?

Türkülerimizde ve halk hikayelerinde telli turna adını duymak olağan bir şeydir. Binlerce yıldır Anadolu kültürünün önemli bir parçası olan bu kuş türü ile ilgili veriler Göbeklitepe’ye kadar uzanmaktadır. Allı turna ile birlikte türkülerimizde adı en sık geçen kuşlardan birisidir. Kutsal bir kuş olarak sayılmaktadır. Flamingo kuşu ile karıştırılabilse de allı turna flamingodan farklı bir kuş türüdür. Flamingo bir turna çeşidi olup dilimizde allı turna olarak bilinen kuş türüdür.

Turna kuşlarının kur yaparken uyguladıkları figürler kültürümüze Mevlevi ve Alevi-Bektaşi semahlarına ilham olmuştur. Alevi-Bektaşi deyişlerimizde; Hazreti Ali ile ilişkilendirilmiştir.

Turna’nın edebiyatta bu denli kullanılması zarafeti, uçuşundaki estetik, semah benzeri dansı ve belki de en önemli özelliği göçmen bir kuş olması nedeni iledir. Göçmen bir kuş olması onu sıla-gurbet-hasret temalarının baş aktörü yapmaktadır.

Yine Anadolu-Türk kültüründe; turna kuşuna zarar vermenin büyük uğursuzluk getirdiği söylenmektedir. Bu kuşların yaşam alanlarının tahrip edilmesinin felaket getireceğine inanılır. Bu inanışın günümüzde unutulmuş olmasının bir yansıması olarak gerçekten de bu kuşların nesilleri yok olmak üzeredir. Turnalar sulak alanlarda yaşayabilen canlılardır ve sulak alanlarının ülkemizde yok edilmesi diğer sucul kuşlar gibi bu kuşlarında sonunu getirmiştir.

Bilimsel olarak telli turna Anthropoides virgo olarak bilinir ve turnagiller familyasına ait bir kuş türüdür. Normal turnadan daha küçüktür ve boyu en fazla 1 metreyi bulabilir. Kanat açıklığı ortalama 1.70 metre civarındadır. Adını gözünün gerisinden baş kısmına doğru çıkan zarif tüylerinden almaktadır. Bu tüyler başın arka kısmını dolanarak ön kısma doğru sarkmaktadır. Nehir çevrelerinde, sulak-bataklık alanlarda, nehir adacıklarında ürerler.

Telli turnalar Mart ve Nisan aylarında kışladıkları Afrika’dan ülkemize bilinen üreme yerleri olan Muş’un Bulanık Ovası’na gelmektedirler. Burada yaz boyunca yavrularını çıkarır büyütür ve uçururlar. Sonbahar göçünde Eylül ve Ekim aylarında yine ülkemiz üzerinden Afrika’ya kışlama yerlerine geri dönerler.

Yaz aylarında Asya ve Avrupa kıtalarında görülen bu kuşlar kış aylarında Afrika ve Güney Asya’da konaklamaktadır. Ancak; telli turnaların Asya ve Avrupa’daki en önemli yaşam alanları Türkiye coğrafyasıdır. Özellikle Bulanık Ovası bu kuşların yaşamı için oldukça önem arz eder. Bulanık ovası dışında; Kayseri-Sultan sazlığı, Hatay gibi yerler de bu kuşun muhtemel yaşam alanları arasındadır.

Ülkemizde Telli Turna Kuşu Halen Var mı?

telli turnaların anlamı

Dünyada nesli tükenme tehlikesi altında olan ve Türkiye’de 2010 yılından sonra görülemeyen telli turna kuşu, Kastamonu civarlarında sürü halinde gezerken fotoğraflandı. Çalılık ve sulak alanlarda gezen Telli Turna fotoğrafını, Doğa Fotoğrafçısı Cebrail Keleş çekti. Daha önceleri Muş Bulanık ovasında görülen bu kuşun Kastamonu’da görülmesi doğa severler için heyecanlı bir gelişme olmuştur.

Masalların Kuşu, Telli Turna

Türkiye’de en son 2010 yılında görülen ve nesli yok olma tehlikesi altında olan telli turna, Kastamonu’da sürüler halinde gezerken fotoğraflandı. Doğa fotoğrafçıları, gördükleri telli turnalar karşısında şaşkınlıklarını gizleyemedi ve bu durum doğa severleri çok sevindirdi.

Türk kültürünün her noktasına etki etmiş, türkülerde sıla ve hüzün özlemini anlatan kanatlısı telli turna, günümüzde Anadolu’da her yerde görülmüyor. Telli turnalardan günümüzde Anadolu’da sadece 16 adet kaldı. Doğa Fotoğrafçısı Cebrail Keleş, birkaç gündür Kastamonu semalarında uçan telli turnaları fotoğraflamayı başardı. Kaçak avcılık, besin kıtlığı ve tarımda ilaçlama nedeniyle nesli tükenmek üzere olan telli turnalar,  Doğal Hayatı Koruma Vakfı Türkiye (WWF) tarafından nesli koruma altına alındı. Türkiye’de 1977 yılından itibaren avlanması yasak olmasına rağmen; hâla kaçak olarak avlanıyor.

Dünyada ortalama 10 farklı turna türü var. Bu türlerden allı turna (flamingo), telli turna, Anadolu turnası ve dağ turnaları Türkiye’de de yaşıyor ve kuluçka dönemlerini Muş’un Bulanık Ovasında tamamlıyor.

Telli turnalar ile tekrar karşılaşmak üzere….

1 YORUM

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here